İstanbul
İzmir
Londra

Mimari Maketin Tarihi: Antik Dönemden Modern Mimari Döneme

Mimari maketler, tasarlanacak bir binanın veya bir yapının en gerçekçi gösterim yöntemidir. Günümüzde oldukça yaygın olarak kullanılan bu maketler, aslında tarihi bir geçmişe sahiptir. Mimari maketin tarihi, bize hem mimarlık tarihinin ne kadar eski olduğunu hem de görselleştirme ihtiyacının ne kadar köklü olduğunu gösterir. 

Mimari maketlerin tarihini incelemek için tarihte yer alan farklı uygarlıklara ve farklı dönemlere bakmak büyük önem taşır. Ancak bu şekilde bir sınıflandırma yaparak maket malzemelerinin ve maket yapımının gelişimine dair bir fikir edinmek mümkün olur. Ortaya çıkacak yapının üç boyutlu görünümünü sunan bu maketler, farklı malzemeleri bir araya getirerek en gerçekçi sonuçları sunmaya odaklanıyor. 

Mimari Maketin Tarihi Nasıl Başladı?

Yapılan arkeolojik kazılar sonucunda antik Mısır ve Mezopotamya bölgesinde ev ve tapınak modellerine rastlandı. Aslında kazılar sonucu çıkarılan bu ev ve tapınak modelleri en ilkel haliyle mimari maket olarak sınıflandırılabilir. M.Ö. 4 ve 5. yüzyıla dayanan bu ev ve tapınak modelleri, mimarlık ve maket tarihinin ne kadar eskilere dayandığını gözler önüne sermektedir. 

Mezopotamya ve Mısır bölgelerine ek olarak antik Yunan döneminde de mimari maketlerin yapıldığına dair kanıtlar bulunmaktadır. Yunan düşünür Aristo ve Arşimet, M.Ö. 4. yüzyılla M.Ö. 2. yüzyıl arasında antik mimari tasarım teknolojilerinin kullanıldığını ifade etmiştir. Bu nedenle henüz bulunmasa da antik Yunan döneminde de inşa edilen yapıların mimari maketlerinin olduğu düşünülmektedir. 

Bir pagodanın seramikten mimari modeli, Han dönemi
Bir pagodanın seramik modeli, Han dönemi

Bir pagodanın seramikten mimari modeli, Han dönemi

Ayrıca antik Hint ve antik Çin uygarlıklarında da mimari modellere dair bulgular yer almaktadır. Doğu uygarlıklarında mimari maketin tarihi, M.Ö. 7. yüzyılla 5. Yüzyıl arasında var olmuştur. Bu dönemlerden kalan tarihi eserler ele alındığı zaman Antik Çin’de M.Ö. 2. yüzyılla M.S. 2. yüzyıl arasında Han döneminden kalan ve yaklaşık 1 metre boyundaki seramik modeller görülmektedir. Çin’de bulunan modellerin çoğu farklı bitkisel boyalarla renklendirilmiş durumdadır. Bu da mimari maketin sadece yapısal sorunları anlamak için değil aynı zamanda bir tür sergileme ve arşivleme amacıyla da yapılmış olabileceğini öne sürmektedir. 

Amerika’nın Keşfi Öncesi Amerika Kıtasındaki Mimari Modeller

Asya kıtasının yanı sıra Amerika kıtasında da benzersiz mimari maket örneklerine rastlanmıştır. Kolombus öncesi dönemde bir şehre ait çalışan bir sulama sistemi modeli bulunmuştur. Arkeolojik kazılar sonucunda gün yüzüne çıkarılan bu modellerin İnka İmparatorluğuna ait olduğu düşünülmektedir. Tek parça granit kayaya oyularak yapılan bu modeller aynı zamanda ilk şehir planı örnekleri arasında da yer almaktadır. Amerika kıtasında genellikle tekli yapı modelleri yerine taştan oyulan şehir modelleri şeklinde buluntulara rastlanmıştır.

İnka İmparatorluğu dönemine ait olduğu düşünülen şehir sulama sistemi modeli
İnka İmparatorluğu dönemine ait olduğu düşünülen şehir sulama sistemi modeli

Aynı zamanda Aztek İmparatorluğundan kalan mimari modeller de Amerika kıtasında keşfedilmiştir. Bu modeller İnka örneklerine kıyasla daha çok tekli yapılara odaklanmıştır. Kazılar sonucu çıkarılan modelin M.Ö. 100 yılı ila M.S. 300 yılı arasında yapıldığı düşünülmektedir. 

Pişmiş toprak ev modeli. Nayarit, MÖ 100 M.Ö -. 300 N. e.
Pişmiş toprak ev modeli. Nayarit, MÖ 100 M.Ö -. 300 N. e.

Aztek mimari model örneği

Rönesans Döneminde Mimari Maketler

Özellikle Rönesans Döneminde mimari maketlerde gelişmeler yaşandığı görülmektedir. 14. Yüzyılından kalan arşiv belgeleri incelendiği zaman İtalyan mimarların farklı mimari maket türlerini hayata geçirdiği görülmektedir. Mimarlara ek olarak heykeltıraşlar, ahşap işçileri ve marangozlar da model üretim sürecine dahil olmuştur. Bu dönemde Roma’da St. Peter Katedralinin ve Floransa’daki Santa Maria del Fiore Katedralinin ölçek modelleri üretilmiştir. 

Bu dönemde aynı zamanda Fransız kale modelleri de yer almaktadır. Mimari maketin tarihi için önemli katkılarda bulunan bu modeller özellikle 17. yüzyıl ve 19. yüzyıl arasında yaygın olarak yapılmıştır. Günümüze kadar 260 adet Fransız kale modeli ulaşmıştır. Genellikle 1:600 ölçekle maket yapılsa da bu dönemde farklı ölçeklere de rastlanmaktadır. Kral 14. Louis sayesinde bu maketler en yüksek kalitede ve detayda hazırlanmıştır. Bu nedenle hazırlana maketler sadece bir mimari temsil olmanın ötesinde bir tür sanat eseri olarak da kabul edilmektedir. 

Mimari maketin tarihi açısından katkısı olan kişilerden birisi ise ünlü Katalan mimar Antoni Gaudi olarak gösterilebilir. Gaudi’nin hazırladığı modeller mimarinin yanı sıra yapısal mühendislik sorunlarını da ele almayı amaçlamıştır. Dünyadaki en iyi katedrallerden birisi olarak kabul edilen ve Barcelona’da bulunan Sagrada Familia katedralinin mimari maketi, detaylı statik hesaplamalar sonucunda oluşturulmuştur. 

Modern Mimari Maket Dönemi 

İlerleyen yıllarda mimari maket uygulaması değişiklik göstermiştir. Modern uygulamalara baktığımız zaman binalardan site komplekslerine, açık alanlardan eğlence parklarına kadar farklı yapıların mimari maketlerini görebiliriz. Günümüzde bu maketler, profesyonel şirketler tarafından hazırlandığı gibi mimarlık ve tasarım şirketlerini tarafından da hazırlanmaktadır. Ancak tarihsel sürece baktığımızda mevcut maketler sadece yapısal özelliklere ve yapısal sorunlara odaklanmakla kalmaz. Artık işin estetik boyutu da bir o kadar önemli hale gelmiştir.

Bu nedenle günümüzde sadece işin mimari ve mühendislik yönü ele alınmamaktadır. Mimari maketler bir bütün olarak düşünülür ve planlanır. Bu kapsamda Konsept tasarımı, uygulama modeli ve konsept sunum tasarımı gibi farklı kategorilerde mimari maketler hazırlanabilmektedir. Bu maketler, projenin satılması, proje için fon toplama ve düzeltmelerin hızlı yapılması için oldukça önem taşımaktadır. Birçok kişi mimari maketi inceleyerek projenin son görüntüsü hakkında detaylı bir fikre sahip olabilir. 

Mimari Maketin Tarihi Boyunca Kullanılan Malzemeler 

Mimari maketin tarihi ele alındığında aynı zamanda kullanılan malzemelerin de detaylı bir şekilde incelenmesi gerekir. Tarih boyunca mimarlar ve tasarımcılar, çevrelerinde bulunan, kolay erişilebilir ve kolay işlenebilir malzemelerle maket ve tasarım gerçekleştirmiştir. 

Antik çağlardaki mimari model örneklerine baktığımız zaman kil modeller ve taş oyma modelleri en yaygın görülen türlerdir. Kil modellerde hazırlanan model fırında pişirilerek son haline sokulur. Daha sonra çeşitli bitki köklerinden elde edilen boyar maddelerle bu modeller renklendirilebilir. Taş oyma modellerinde ise granit veya kum taşı gibi farklı taş türleri oyularak mimari modeller elde edilebilir. 

Rönesans dönemiyle birlikte ahşap modeller kullanılmaya başlanmıştır. Sal ağacı kerestesi gibi malzemeler, bu dönemde en çok kullanılan ağaçlar arasında yer alır. Aynı zamanda detay eklemek için çeşitli çalılar da kullanılmıştır. 16. yüzyılda Napoli’de şişe mantarının mimari modellemede kullanıldığına dair kanıtlar vardır. Mantarın mimari modellerde kullanılması Augusto Rosa’ya atfedilse de Giovanni Altieri ve Antonio Chichi’nin Roma’da mantardan modeller ürettiğine dair kanıtlar vardır. 

Her ne kadar mantar günümüzde de mimari maket malzemesi olarak kullanılsa da yeni teknolojiler sayesinde farklı malzemeler ortaya çıkmıştır. Artık mimari maketlere özel olarak üretilen malzemeler yapım sürecinde kullanılmaktadır. Günümüzde yapısal malzemelere ek olarak insan figürleri, araçlar, sokak malzemeleri ve ağaçlar gibi peyzaj malzemeleri de yaygın olarak kullanılmaktadır. Peyzaj malzemelerinin kullanılması, mimari maketin gerçekçiliğini arttırmakta ve daha estetik bir görünüm sunmasına yardımcı olmaktadır. 

Ayrıca 21. yüzyıla geldiğimizde ahşap ve mantar malzemenin yerini esnek ve hafif malzemeler almıştır. Bu kapsamda plastik, ahşap-plastik kompozit malzemeleri, köpük ve üretan bileşenleri mimari modellerde sıklıkla kullanılmaktadır. Mimari maketin tarihi boyunca farklı malzemeler kullanmak, bu alanın gelişmesine ve bugünkü formunu kazanmasına yardımcı olmuştur. 

Günümüzde kullanılan mimari maket malzemeleri hakkında detaylı bilgiye Mimari Maket Malzemeleri yazımızdan ulaşabilirsiniz

Leave a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir